ⓘ Kayyum Nasırî

                                     

ⓘ Kayyum Nasırî

Kayyum Nasırî veya tam adıyla Abdülkayyum Abdünnasır oğlu Nasırov, Tatar dil bilgini, öğretmen ve yazar. Ceditçilik hareketinin önemli temsilcilerinden ve Tatar milliyetçilerindendir.

                                     

1. Hayatı

Tatarların ulusal uyanısı ve aydınlanmasının sembolü olan Abdülkayyum Nasıri, 15 Subat 1825te Yukarı Sırdan köyünde altı çocuklu bir ailenin ikinci çocuğu olarak dünyaya geldi. Ilk eğitimini babası Molla Abdünnasırdan aldıktan sonra babası tarafından Kazandaki Akmescid Medresesine gönderildi. Bu medresede eğitim gördüğü 1855 yılına kadar kaldı ve Farsça, Arapça ve Rusça öğrendi. Ardından Ilahiyat Akademisinde Tatarca öğretmenliğinde bulundu. 1871 yılında bu görevinden uzaklastırıldı.

Rusça kurslarda Tatar çocuklarına Rusça öğretmeye basladı. 1873ten istifa ettiği 1879 yılına kadar Muallim Mektebinde Tatarca öğretmenliği yaptı. Tercümanlık ve çeviriler yaptı, takvimler çıkardı. Coğrafya, matematik ve geometri ders kitapları yazdı. 1885 yılında Kazan Üniversitesi Arkeoloji-Tarih ve Etnografya Cemiyeti’ne asıl üye olarak seçildi.

Doğu edebiyatına hayran olan Nasırî, Arapça, Farsçadan pek çok eseri Tatarcaya tercüme etti. Kendi anlayısına göre dindar olan Nasırî dinsizlikle itham edilmistir. Osmanlı Türkçesi ve Çağatay Türkçesinden arındırılmıs saf Tatarca taraftarı idi. Eğitime önem veren Nasırî Rusça bilmeyen Tatarlar için Rusça sözlükler ve gramer kitapları hazırlamıstır. 20 Ağustos 1902 tarihinde ölmüstür, Kazan Mezarlığına gömülmüstür.

Rus oryantalistler; Maslovsky ve Joseph M. E. Gottwald Tatarca, Gülnar Hanım kendisinden Tatarca ve Türkçe dersleri almıstır. Osmanlı aydınları arasından Abdullah Cevdet kendisini Kazanda ziyaret etmistir ve gazetesinde ölümünden ötürü bir yazı nesretmistir.

                                     

2. Eserleri

Eserlerinden bazıları sunlardır:

  • Nahiv Kitabı
  • Numûne ya ki Enmûzec
  • Kavâid-i Kitâbet
  • Coğrafya-yı Kebîr
  • Ahlâk Risâlesi
  • Mecmau’l-ahbâr
  • Tatarca-Rusça Lugat
  • Istılâhât-ı Coğrafya
  • Fevâkihü’l-cülesâ
  • Enmûzec
                                     
  • birlikte ikinci evliliğinden de 3 çocuğu oldu. Lebedeva, Tatar eğitimci Kayyum Nasırî den Farsça, Arapça ve Türkçe eğitimi alarak Kazan Üniversitesi ne ve bunun