ⓘ Abay Kunanbayoğlu

                                     

ⓘ Abay Kunanbayoğlu

Abay Ibrahim Kunanbayoğlu Құнанбайұлы, Abai Qunanbaiuly, Rusça: Абай Ибрагим Кунанбаев), Kazak sair, besteci ve filozof. Liberal Islamı da temel alarak Kazak Medeniyetini Avrupa ve Rus medeniyetlerine yakınlastırmayı hedefleyen bir reformcuydu. Siirlerinde genel olarak, Kazak halkının sosyal ve ahlaki sorunlarına değinmistir.

                                     

1.1. Hayatı Ilk yılları ve eğitimi

Abay, Kunanbay ve Uljan çiftinin bir oğlu olarak, 10 Ağustos 1845te Doğu Kazakistan Eyaletindeki Sıngıs dağındaki Argın klanında doğdu. Doğum adı Ibrahim idi, ancak daha sonra Kazakçada dikkatli anlamına gelen Abay takma adı verildi. Eğitim hayatına bir Rus okulunda basladı, ardından bir medreseye gitti. Semeyde okurken Mihail Lermontov ve Aleksandr Puskinin eserlerini okudu. Arap, Fars ve Türk edebiyatının eserlerini taklit ederek siirlerini yazmaya baslamıstır.

                                     

1.2. Hayatı Katkıları

Abayın Kazak kültürü ve halkbilimine yaptığı ana katkılar, büyük bir milliyetçilik duygusu besleyen ve Kazak halk kültürünün gelismesini sağlayan siirleriyle olmustur. Ondan önce çoğu Kazak sairleri, Kazak bozkırlarında yasayan insanların göçebe alıskanlıklarını yansıtan sözlü eserler vermislerdir. Abayın hayatı boyunca bir dizi önemli sosyo-politik ve sosyo-ekonomik değisimler meydana gelmistir. Gelisen Kazakistanın Rus, Batı ve Asya gibi birkaç kültürün yasam felsefelerinin etkisine maruz kalmasıyla birlikte eğitim imkânları direkt olarak bu olaydan etkilendi. Abay Kunanbay kendisi bu yeni açılan coğrafyanın felsefi tarihi ve kültürü hakkında bilgi sahibi oldu. Bu çalısma,çaba ve duygularla, Abayın yaratıcı sairliği, eğitimli Kazakların felsefi düsüncelerini etkiledi.

Halkın yeni usulde eğitim görmesi için çaba sarf etti. Abay, siir yazdığı gibi, ünlü Rus sairlerinden tercümeler yapmıs, halkına Rus sair ve ediplerini tanıtmak istemistir. Siirleri sekil ve muhteva bakımından halk siirlerinden tesirinde kalmıstır. Genellikle didaktik olan siirleri 1906 yılında ölümünden sonra yayımlanmıs, Rus Ihtilalinden sonra da 1921 ve 1922 yıllarında iki defa basılmıstır

                                     

1.3. Hayatı Mirası

Kazak bağımsızlığı için çalısmıs Alas Orda hareketi liderleri onu esin kaynağı ve ruhani liderleri olarak görüyorlardı.

Abayın çağdas Kazak figürü genellikle, tamamiyle geleneksel kıyafetler içinde ve elinde Kazak milli çalgısı olan tamburu tutarken tasvir edilir. Bugün, Kazaklar Abaya halkı milli bilince bürüyen ilk halk kahramanlarından biri olarak saygı göstermektedirler. Almaatadaki Kazak Devlet Üniversitesi ve sehrin ana bulvarlarından biri Abaydan sonra Onun ismiyle anılmıstır.

Abayın öğrencileri arasında yeğeni olan, tarihçi, filozof, düsünür ve sair, Sekerim Kudayberdioğlu da vardır 1858 - 1931.

Kazakistanın birçok sehrinde ve Rusyanın baskenti Moskovada heykelleri bulunmaktadır.

Hayatını konu alan bir film 1983 yılında Abay adıyla Kazakfilm tarafından çekilmistir. Abay ayrıca ünlü Kazak hikâyecilerinden Muhtar Avezovun da bir romanına konu olmustur.

Doğumunun 175. yılı dolayısıyla 2020 yılı Uluslararası Türk Kültürü Teskilatı tarafından Abay Kunanbayoğlu yılı ilan edilmistir.



                                     

1.4. Hayatı Çalısmaları

Abay, çoğu ilk olmak üzere Rus ve Avrupalı yazarların eserlerini Kazakçaya çevirmistir.

  • Abay: Eki Tomdiq Shigharmalar Jinaghi, Almati: Jazushi Baspasi, 1986
  • Duniede, sira, sendey mağan jar joq, Almati: "Jaylyn", 1990
  • Ata Aqyly, Almati, Balausi, 1994
  • Abay Kunanbayoğlu,Book of Words, Aikyn, David & McKane, Richard çevirmen Almaata: El Bureau, 1995 Kara Sozder
                                     

2. Dıs bağlantılar

  • Bir Abay sitesi
  • Abay biyografisi
  • Kazak Edebi Dilinin Kurucusu Kazakların Klasik Sairi Abay Ibrahim Kunanbayulı 1845-1904 Asur Özdemir
  • Abay Kunanbayoğlu’nun Siirleri 2 Aralık 2007 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi. Rusça
                                     
  • değerlendirilir. Eserin konusu, Kazak halkı için bir simge haline gelen sair Abay Kunanbayoğlu nun baslattığı, ilerici demokratik güçlerle eskiyi savunan derebeylik
  • aktarılmıstır. Çağdas dönem Kazak edebiyatı gelisiminde önde gelen bir rol Abay Kunanbayoğlu na aittir, veya Kunanbayev, Kazakça: Абай Құнанбайұлы 1845 1904
  • Tüm hayatı boyunca en çok etkilendiği kisi Abay Kunanbayoğlu dur. En ünlü eseri, onun hakkındaki Abay Yolu adlı dört ciltlik destansı romanıdır. Kendisine
  • aldı. Rus sairi Krılov, Tatar sairi Abdullah Tukay ve Kazak sairi Abay Kunanbayoğlu nun eserlerinden etkilendi. 1913 yılında Aykap dergisinde Dönentaev ın
  • en büyük özerk bölge ve Mori ile Barköl ilçelerinde yasamaktadır. Abay Kunanbayoğlu Muhtar Avezov, Sekerim Kudayberdioğlu, Mağcan Cumabayulı gibi sairler
  • Horatio Nelson Young, Amerikalı denizci ö. 1913 10 Ağustos Abay Kunanbayoğlu Kazak sair ö. 1904 19 Ağustos Edmond James de Rothschild, Fransız
  • 1839 - Aleksandr Grigorievich Stoletov, Rus fizikçi ö. 1896 1845 - Abay Kunanbayoğlu Kazak sair ö. 1904 1865 - Alexander Glazunov, Rus besteci ö. 1936
  • faktör olarak üç dilliliği Kazakça, Rusça ve Ingilizce önermektedir. Abay Kunanbayoğlu büyük bir Kazak sairi, besteci ve filozoftur. Kazak zanaatkârlar
  • doğu tarafı ve Kazakistan ın iç, orta ve doğu kesimlerini kapsar. Abay Kunanbayoğlu Ahmet Baytursunoğlu, Sokan Valihanoğlu ve Alihan Bökeyhan gibi ünlü